Αποτελεσματικό διάβασμα: οι 10 τεχνικές στο μικροσκόπιο 399 μελετών

Μια επισκόπηση αναφοράς που δημοσίευσε το 2013 ο John Dunlosky με τέσσερις συνεργάτες κατέταξε δέκα τεχνικές μελέτης με βάση 399 καταγεγραμμένες έρευνες. Μόνο δύο πήραν άριστα: ο αυτοέλεγχος, που ζητά να παραχθεί η απάντηση από τη μνήμη, και η κατανομή, που απλώνει τις συνεδρίες στον χρόνο. Η επανανάγνωση και η υπογράμμιση, οι δύο πρακτικές που αναφέρουν συχνότερα οι μαθητές στις έρευνες, δεν βελτιώνουν αξιόπιστα την επίδοση.

Η έκθεση του 2013: δύο τεχνικές στην κορυφή

Η επισκόπηση έχει τίτλο «Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques». Την υπογράφουν ο John Dunlosky και τέσσερις συν-συγγραφείς και δημοσιεύτηκε στο Psychological Science in the Public Interest τον Ιανουάριο του 2013. Δέκα τεχνικές εξετάζονται, από την επανανάγνωση ως τον αυτοέλεγχο. Η διαλογή γίνεται με κριτήριο το εύρος των οφελών, από το ένα κοινό στο άλλο και από το ένα περιεχόμενο στο άλλο.

Ο Gregory Donoghue και ο John Hattie ξαναδούλεψαν τη βάση αυτής της επισκόπησης σε μια μετα-ανάλυση που δημοσίευσε το Frontiers in Education το 2021: 399 καταγεγραμμένες έρευνες, από τις οποίες 242 αξιοποιήσιμες ποσοτικά. Το σώμα συγκεντρώνει 1 619 αποτελέσματα σε 169 179 συμμετέχοντες. Ο γενικός μέσος όρος φτάνει d = 0,56. Η κατανεμημένη εξάσκηση βρίσκεται στην κορυφή των δέκα τεχνικών (d = 0,85), μπροστά από τον αυτοέλεγχο (d = 0,74).

Η κατάταξη των συγγραφέων ακολουθεί αυτή τη σειρά. Δύο τεχνικές παίρνουν την αξιολόγηση υψηλή χρησιμότητα: ο αυτοέλεγχος και η κατανεμημένη εξάσκηση. Πέντε τεχνικές κατατάσσονται στη χαμηλή χρησιμότητα, ανάμεσά τους η επανανάγνωση και η υπογράμμιση. Στη σύνθεση του 2021, η υπογράμμιση και η σύνοψη παίρνουν τα δύο πιο αδύναμα αποτελέσματα του πίνακα.

Αυτοέλεγχος: το χάσμα που μεγαλώνει με την καθυστέρηση

Ο αυτοέλεγχος σημαίνει να παράγεις την απάντηση από τη μνήμη: να απαντήσεις σε μια ερώτηση, να απαγγείλεις ένα μάθημα, να ξανακάνεις μια άσκηση χωρίς το υπόδειγμα. Ο Henry Roediger και ο Jeffrey Karpicke συνέκριναν δύο τρόπους μελέτης σε επιστημονικά κείμενα: επανανάγνωση του αποσπάσματος ή καταγραφή όσων συγκρατούσε κανείς, χωρίς διόρθωση (Psychological Science, 2006).

Πέντε λεπτά μετά τη μελέτη, η επανανάγνωση είχε ένα μικρό προβάδισμα: 81 % ανάκληση έναντι 75 %. Δύο μέρες αργότερα, η σειρά είχε αντιστραφεί (68 % έναντι 54 %), και το πλεονέκτημα του αυτοελέγχου κρατούσε και σε μία εβδομάδα (56 % έναντι 42 %).

Η έκθεση του 2013 αποδίδει στον αυτοέλεγχο υψηλή χρησιμότητα, βασισμένη σε αποτελέσματα από μαθητές διαφόρων ηλικιών και επιπέδων. Καταγράφει επίσης ένα πρακτικό σημείο: ο αυτοέλεγχος με διόρθωση λαθών τα πάει καλύτερα από τον αυτοέλεγχο μόνο, και το πλεονέκτημά του έναντι της επανανάγνωσης κρίνεται «εξαιρετικά ανθεκτικό».

Κατανομή: η ίδια δουλειά, καλύτερα τοποθετημένη

Η κατανεμημένη εξάσκηση μοιράζει την ίδια ποσότητα δουλειάς σε συνεδρίες που χωρίζονται από μέρες. Η μαζεμένη εξάσκηση τη συγκεντρώνει σε ένα μπλοκ, όπως στο διάβασμα της παραμονής.

Τέσσερις μετα-αναλύσεις που καταγράφουν ο Donoghue και ο Hattie καλύπτουν περίπου 300 συγκριτικές έρευνες κατανεμημένης και μαζεμένης εξάσκησης, με μέσο αποτέλεσμα 0,60. Στα μαθηματικά, το πείραμα του Doug Rohrer και της Kelli Taylor (Applied Cognitive Psychology, 2006) μοίρασε δέκα ασκήσεις σε δύο συνεδρίες με απόσταση μιας εβδομάδας, ενώ μια δεύτερη ομάδα έκανε τις ίδιες δέκα ασκήσεις σε μία συνεδρία. Μετά από μία εβδομάδα, οι δύο ομάδες ήταν παρόμοιες. Μετά από τέσσερις εβδομάδες, η κατανεμημένη ομάδα έφτασε 64 % επιτυχία έναντι 32 %, χωρίς επιπλέον εξάσκηση.

Ο συνδυασμός των δύο νικηφόρων τεχνικών έχει όνομα: διαδοχική επανεκμάθηση. Πρόκειται για ανάκληση ενός περιεχομένου ώσπου να πετύχει, και μετά επιστροφή σε αυτό σε κατανεμημένες συνεδρίες. Στα πειράματα της Katherine Rawson και των συνεργατών της (Journal of Experimental Psychology: Applied, 2018), με ίσο αριθμό ανακλήσεων, τα στοιχεία που μοιράστηκαν σε τρεις συνεδρίες κρατούσαν στο 68 % μετά από μία εβδομάδα, έναντι 26 % όταν οι τρεις ανακλήσεις ήταν συγκεντρωμένες σε μία συνεδρία.

Επανανάγνωση και υπογράμμιση: τα δύο αγαπημένα του κοινού

Στις έρευνες που παραθέτει η έκθεση του 2013, η επανανάγνωση και η υπογράμμιση βρίσκονται στην κορυφή των μεθόδων που δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν οι μαθητές. Και οι δύο ανήκουν στις πέντε τεχνικές που κρίθηκαν χαμηλής χρησιμότητας.

Η επανανάγνωση κάνει το κείμενο οικείο και αυτή η οικειότητα τρέφει την αυτοπεποίθηση. Στα πειράματα των Roediger και Karpicke, οι φοιτητές που είχαν ξαναδιαβάσει προέβλεπαν καλύτερη επίδοση από εκείνους που είχαν αυτοελεγχθεί. Μία εβδομάδα αργότερα, το πραγματικό αποτέλεσμα ήταν αντεστραμμένο. Η σύνθεση του 2021 επισημαίνει επιπλέον μια παρενέργεια της υπογράμμισης: μπορεί να εμποδίσει την ικανότητα εξαγωγής συμπερασμάτων, και η συμβολή της στην επίδοση παραμένει μικρή.

Τι μπορούν να αλλάξουν η τάξη και το σπίτι

Η έκθεση του 2013 απαριθμεί άμεσες εφαρμογές για τα μαθήματα. Μια ενότητα μπορεί να ανοίγει με ένα σύντομο τεστ με διόρθωση, πάνω στις βασικές ιδέες της προηγούμενης ενότητας. Σημαντικές έννοιες επανέρχονται στη διάρκεια πολλών συνεδριών. Στις ασκήσεις, η κατανομή δεν απαιτεί επιπλέον ασκήσεις: κάθε σειρά κρατά τις ασκήσεις της ημέρας, και ανακλήσεις του ίδιου τύπου επιστρέφουν στις επόμενες σειρές (Rohrer και Taylor, 2006).

Στο σπίτι, οι ίδιοι μοχλοί μεταφέρονται: ερωτήσεις που ζητούν να παραχθεί η απάντηση, με άμεση διόρθωση, και ραντεβού επανάληψης καθορισμένα σε πολλές μέρες. Για να κριθεί τι έχει κατακτηθεί, το τεστ με απόσταση παραμένει η αναφορά (Roediger και Karpicke, 2006).

Stella: κουίζ στα μαθήματα, μια σειρά από μέρες

Το Stella είναι μια εφαρμογή μάθησης για παιδιά από 4 έως 17 ετών και τους γονείς τους. Ανάλογα με την ηλικία, το περιεχόμενο αλλάζει μορφή: ήχος για τα παιδιά 4-6 ετών, σύντομα μαθήματα στη συνέχεια.

Η διαδρομή επαναχρησιμοποιεί τις δύο τεχνικές που η έκθεση του 2013 βάζει στην κορυφή. Όταν τελειώνει ένα μάθημα, το διορθωμένο κουίζ ζητά την απάντηση από τη μνήμη, όπως στον αυτοέλεγχο των ερευνών. Η σειρά ημερών μετρά τις μέρες όπου ολοκληρώθηκε τουλάχιστον ένα μάθημα: η πρόοδος απλώνεται στις εβδομάδες.

Τα σκορ εμφανίζονται μετά από κάθε κουίζ και κάθε μάθημα κλείνει με ένα τελικό κουίζ. Ένας πίνακας δίνει στους γονείς τη συνολική εικόνα, και τα προσωπικά δεδομένα μένουν στη συσκευή. Οι λογαριασμοί κάτω των 13 ετών περνούν από γονική συναίνεση, σύμφωνα με το COPPA.